Инсоният тараққиёти, умуминсоний қадриятларнинг мустаҳкамланиши демократик принципларнинг қарор топиши билан узвий боғлиқ. Мустақиллик йилларида мамлакатимизда инсон ҳуқуқлари ва эркинлигининг устунлигидан келиб чиқадиган, халқаро миқёсда қабул қилинган янги юридик тамойил ва талабларга асосланган кенг ҳуқуқий муҳит вужудга келтирилди.

Бироқ, кейинги пайтларда дунёда глобал аҳамиятга эга бўлган жиноятлардан бўлган одам савдоси демократик анъаналарнинг илдиз отишида жиддий тўсиқ бўлмоқда.

Президентимизнинг “Ўзбекистон XXI аср бўсағасида: хавфсизликка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари” асарида “Енгил йўл” билан жуда катта бойлик орттириш шарпаси турли мамлакатлардаги жиноятчи унсурларнинг бирлашишига, халқаро жиноятчи ҳамжамиятлар пайдо бўлишига олиб келишини кўрсатувчи мисоллар бутун дунё амалиётида етарли. Уларнинг фаолият соҳаси барчага маълум: у нопок пул топиш имкони бўлган ҳамма жойда қўлланилади” деганларида нечоғли ҳақ эканлигини бугун ҳаётнинг ўзи кўрсатиб турибди.

Бугунги кунда одам савдоси – глобал муаммолардан бири бўлиб, бу муаммо билан кўпчилик давлатлар юзма-юз келмоқдалар. Бу ҳозирги кунги дунё ҳамжамияти олдида турган энг жиддий муаммолардан биридир. Одамлардан шаҳвоний мақсадларда фойдаланиш, мажбурий меҳнат, болаларни эксплуатация қилиш, “уй қуллиги”, тиланчиликка мажбурлаш, одамлардан уларнинг иродаларига қарши тарзда турли қуролли кучларда, можароларда фойдаланиш, одамлар органларидан фойдаланиш – буларнинг ҳаммаси бир жиноятнинг турли шавқатсиз усулларда ифодаланишидир. Ҳар йили минглаб эркак, аёл ва болалар турли давлатлар чегараларини босиб ўтиб, бевосита ёки билвосита қилинадиган зўрлик ёки унинг таҳдиди остида савдо ва эксплуатациянинг объекти бўлиб қолмоқдалар. Одам савдоси муаммоси бугунги кунда ривожланаётган давлатлар билан бир қаторда ривожланган мамлакатлар олдида ҳам ўз ечимини топмасдан келмоқда ва инсон ҳуқуқларининг жиддий бузилишига сабаб бўлмоқда.

Мустақиллик йилларида мамлакатимизда амалга оширилган суд ҳуқуқ ислоҳотлари самараси сифатида, одам савдоси жиноятларининг олдини олиш ва унга қарши курашиш борасида муайян ишлар амалга оширилмоқда.

2003 йилда Ўзбекистон БМТнинг 1949 йилги юқорида зикр этилган Конвенциясига қўшилди, 2008 йилда эса БМТнинг трансмиллий уюшган жиноятчиликка қарши кураш тўғрисидаги Конвенциясини тўлдирувчи Одам савдосининг, айниқса аёллар ва болалар савдосининг олдини олиш ҳамда унга чек қўйиш ва унинг учун жазолаш ҳақидаги протоколни ратификация қилди.

Аввало, бу даврда одам савдоси жиноятларига барҳам беришнинг норматив-ҳуқуқий базаси шакллантирилди.

2008 йил 29 августда бўлиб ўтган Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг ўн бешинчи ялпи мажлисида “Одам савдосига қарши курашиш тўғрисида”ги, “Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Трансмиллий уюшган жиноятчиликка қарши конвенциясини тўлдирувчи Одам савдосининг, айниқса аёллар ва болалар савдосининг олдини олиш ҳамда унга чек қўйиш ва унинг учун жазолаш хақидаги протоколни ратификация қилиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунлари қабул қилинди. Ана шу ҳужжатларни қабул қилинганлиги бошқа ҳужжатларга ўзгартириш ва қўшимчалар киритилишини тақозо этди. Шу муносабат билан Жиноят кодексининг янги таҳрирдаги 135-моддаси амалдагисидан фарқли равишда одам савдоси жинояти содир этилганлиги учун жазо тайинлашни назарда тутувчи қилмишлар таркибини кенгайтирди.

Ўзбекистон Республикасининг “Одам савдосига қарши кураш тўғрисида”ги Қонунининг кучга кириши, БМТнинг Трансмиллий уюшган жиноятчиликка қарши конвенциясини (Нью-Йорк, 2000 йил 15 ноябрь) тўлдирувчи Одам савдосининг, айниқса аёллар ва болалар савдосининг олдини олиш ҳамда унга чек қўйиш ва унинг учун жазолаш ҳақидаги протоколининг ратификация қилиниши мамлакатимизнинг ҳар бир фуқароси қаерда бўлмасин, у ҳар доим Ўзбекистон Республикаси ҳимоясида эканлиги, инсон ҳаёти олий қадрият ҳисобланишини ҳис этишига замин яратади.

Бундай жиноятларни келиб чиқишини олдини олишда кўзланган мақсадга эришиш учун аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятини юқори бўлишини таъминлаш муҳим аҳамиятга эга эканлигини назарда тутиб, кенг тарғибот тадбирлари ўтказиш орқали ушбу турдаги жиноятларнинг оқибатлари ҳақида аҳоли брча қатламини, айниқса ёшларни ҳабардор қилиб бориш ўзининг ижобий самарасини беради.

Сардорбек Авезов, Хоразм вилоят адлия бошқармасининг Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш  бўлими бош маслаҳатчиси